انقلاب اسلامی و تاثیرات آن بر منطقه و جهان

هدی عاشور دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی

انقلاب اسلامی ایران با مولفه های منحصر به فرد خود علاوه بر تاثیرات داخلی ،در ابعاد منطقه ای و جهانی نیز تاثیرات شگرف و قابل توجهی داشته است . انقلاب اسلامی در زمان جنگ سرد بین دو بلوک شرق کمونیست به رهبری اتحاد شوروی و غرب به رهبری آمریکا اتفاق افتاد. بلوک غرب در راستای استراتژی مهار یا سد نفوذ اتحاد شوروی تعدادی پیمان زنجیره ای شامل ناتو،سنتوو سیتو در محدوده ی جغرافیایی اروپا تا آسیای جنوب شرقی در اطراف شوروی پدید آورده بود که ایران عضو حلقه ی میانی آن یعنی سنتو بود و بلوک شرق نیز پیمان ورشو را برای جلوگیری از نفوذ و حملات غرب علیه هر یک از اعضای کمونیست این پیمان به وجود آورده بود. وقوع انقلاب ایران ابتدا راهبردهای منطقه ای دو ابر قدرت را دستخوش تغییر کردو سپس باعث تغییراتی در راهبردهای جهانی آنها شد .در رابطه با بلوک غرب،انقلاب اسلامی در کشور ژاندارم آمریکا در منطقه یعنی کشوری که می بایست در مقابل حرکت های ضد غربی بایستد اتفاق افتاده بود.بنابراین بلافاصله یک خلا آشکار قدرت در منطقه پدید آمد.ضمنا ایران به زودپس از پیروزی انقلاب از پیمان سنتو خارج و باعث فروپاشی آن گردید و بدین وسیله بین پیمان های ناتوو سیتو فاصله افتاد . انقلاب مه در کنار چاه های نفتی منطقه اتفاق افتاده بود و این واقعه اهمیت آن رخداد را مضاعف می کرد به زودی در کشورهای منطقه که مرکز مسلمانان به ویژه شیعیان در ایران است انعکاس یافت و هراس از وقوع تحولات مشابه ایران ،جهان غرب و دولت های منطقه را فرا گرفت .

بازتاب انقلاب اسلامی بر حرکت های انقلابی در کشورهای عربی:

1)در عراق : فعالیت حزب الوعده الاسلامی که از حمایت آیت الله سید محمد باقر صدر برخوردار بود در اثر وقوع انقلاب اسلامی شدت گرفت و به علاوه در سال1361مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق با هدف مبارزه با حکومت صدام حسین پدید آمدو نقش انقلاب اسلامی در این امر آشکار بود.

2)در مصر:توسل به شیوه های قهر آمیز مبارزه گسترش یافت که نمونه آن ترور انور سادات در اکتبر 1981توسط سازمان الجهاد بود.

3)در الجزایر :جبهه ی نجات اسلامی پدید آمد و از موضوع آزاذی های سیاسی که شاذلی بن مشوق آن بود بهره گرفت.

4)در مراکش :پس از پیروزی های انقلاب اسلامی حرکت های اسلامی رشد نمود .

5)در تونس :یک حرکت اسلامی تحت تاثیر مستقیم انقلاب ایران پدید آمد که مهم ترین تجسم آن گرایش اسلامی بود که بعدا به جنبش نهضت تغییر نام داد.

انقلاب اسلامی بجز کشورهای عربی در سایر مناطق و کشورها از جمله آسیای جنوبی ، آسیاس مرکزی ، قفقاز و ترکیه نیز بازتاب یافته است :

در افغانستان : به دلیل اشتراکات فرهنگی و زبانی تاثیر بخش انقلاب اسلامی حتی پیش از پیروزی این انقلاب آغاز شد و در مقاومت مردم در برابر کودتای کمونیستی طرفدار شوروی نمود .

در پاکستان : پیروزی انقلاب ایران باعث ارتقای سطح فکری و بینش سیاسی نسل جوان شیعی و پیدایش نهضت فقه جعفری گردید که از افق مشابهی با انقلاب اسلامی برخوردار است .

در کشمیر : که آن را به دلایل فرهنگی تاریخی ایران صغیر خوانده اند نیز شعارهای انقلاب اسلامی در نا آرامی ها به چشم می خورد. به ویژه اهالی کشمیر آزاد شدیدا طرفدار انقلاب اسلامی اند.

در قفقاز : چه قفقاز تحت حاکمی روسیه و چه قفقاز جنوبی نیز بازتاب انقلاب اسلامی در آنجا وجود داشته است.

بازتاب انقلاب اسلامی در سایر موارد:

تاثیرات انقلاب اسلامی ایران در چند مسئله دیگر نیز هویدا بوده است که به طور مختصر اشاره می شود :

1)دولت ها و نخبگان سیاسی در جهان اسلام خود در حال گسترش اسلام گرایی که ناشی از وقوع انقلاب ایران بوده است بر دولت ها و نخبگان سیاسی جهان اسلام تاثیر نهاده و در تغییر بعضی از حکومت ها و پیوند آنها با اسلام مانند:( سودان و پاکستان )ورود اسلام گرایان به پارلمان مانند(حزب الله لبنان و اخوان المسلمین اردن ) تغییر در ایده های شاهزادگان و خط مشی های سیاسی و بین المللی دولت ها مانند : (عربستان سعودی )و تشکیل دولت توسط احزاب اسلام گرا مانند(ترکیه) نمود یافته است .

2)سازمان های بین المللی ،حضور و مواضع ایران انقلابی در در سازمان های بین المللی مانند جنبش عدم تعهد ، سازمان کنفرانس اسلامی ،اپک،و غیره در تصمیمات و قطعنامه های صادره نقش داشته است .

3)چهره ی عمومی جوامع اسلامی پس از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد تغییرات قابل ذکری در چهره ی ظاهری جوامع در کشورهای اسلامی و رفتارهای عمومی آنها و حتی در میان مسلمانان در کشورهای غیر اسلامی از قبیل گسترش حجاب اسلامی ،گرایش بیشتر به شرکت در مراسم مذهبی و رعایت تکالیف دینی بوده ایم.